روزبازپسین دولت های سرکش( تجدیدچاپ)

توضیحات

در میان کتاب‌های حوزه علوم انسانی، آثاری که مخاطب را به بازاندیشی درباره مفاهیمی مانند قدرت، سیاست، جنگ، رسانه و نظم بین‌المللی دعوت می‌کنند، جایگاه ویژه‌ای دارند. کتاب «روز بازپسین دولت‌های سرکش» نوشته نوام چامسکی و ادوارد سعید و با ترجمه مسعود خیرخواه از جمله آثاری است که از زاویه‌ای انتقادی به مفهوم «دولت سرکش» و نحوه استفاده از این اصطلاح در گفتمان سیاسی معاصر می‌پردازد.

اهمیت این اثر تنها به موضوع سیاسی آن محدود نمی‌شود. کتاب در نقطه تلاقی چند حوزه مهم علوم انسانی قرار می‌گیرد: سیاست، روابط بین‌الملل، رسانه، حقوق بین‌الملل، مطالعات فرهنگی و تحلیل گفتمان. به همین دلیل می‌تواند برای خوانندگانی که به شناخت سازوکارهای قدرت و نحوه شکل‌گیری روایت‌های سیاسی در جهان معاصر علاقه‌مندند، قابل توجه باشد.

نسخه انگلیسی مرتبط با این بحث با عنوان Acts of Aggression: Policing “Rogue” States در سال ۱۹۹۹ منتشر شده و ناشر آن، Seven Stories Press، آن را اثری درباره زمینه‌ها و پیامدهای مناقشه ایالات متحده با عراق، سیاست خارجی آمریکا در قبال «دولت‌های سرکش» و ارتباط این سیاست‌ها با قطعنامه‌های سازمان ملل و حقوق بین‌الملل معرفی کرده است.

کتاب «روز بازپسین دولت‌های سرکش» درباره چیست؟

محور اصلی کتاب، بررسی مفهوم «دولت سرکش» (Rogue State) و سازوکارهایی است که از طریق آن، برخی کشورها در گفتمان سیاسی و رسانه‌ای به‌عنوان تهدیدی برای نظم بین‌المللی معرفی می‌شوند.

نوام چامسکی در نوشته‌ها و گفت‌وگوهای متعدد خود درباره این مفهوم، میان دو کاربرد متفاوت اصطلاح «دولت سرکش» تمایز می‌گذارد. از یک سو، این اصطلاح می‌تواند به معنای دولتی باشد که قوانین و هنجارهای بین‌المللی را نادیده می‌گیرد؛ از سوی دیگر، در ادبیات سیاسی ممکن است به شکلی گزینشی برای اشاره به کشورهایی به کار رود که در تعارض با منافع قدرت‌های مسلط قرار دارند.

بنابراین، پرسش مهم کتاب صرفاً این نیست که «دولت سرکش چیست؟»، بلکه این است که چه کسی این عنوان را به کار می‌برد، بر اساس چه معیارهایی آن را تعریف می‌کند و چرا برخی رفتارهای دولت‌ها برجسته و برخی دیگر کمتر دیده می‌شوند؟

این پرسش، کتاب را از یک متن صرفاً سیاسی فراتر می‌برد و آن را به مطالعه‌ای درباره زبان قدرت، تولید روایت و نقش رسانه و نهادهای سیاسی در شکل دادن به افکار عمومی تبدیل می‌کند.

نوام چامسکی و ادوارد سعید؛ دو چهره مهم اندیشه انتقادی

یکی از ویژگی‌های قابل توجه این کتاب، حضور دو متفکر شناخته‌شده در حوزه‌های مختلف علوم انسانی، یعنی نوام چامسکی و ادوارد سعید است.

نوام چامسکی در درجه نخست به‌عنوان زبان‌شناس شناخته می‌شود و نقش مهمی در شکل‌گیری زبان‌شناسی مدرن و نظریه‌های مربوط به ساختار زبان داشته است. او در کنار فعالیت دانشگاهی خود، از دهه‌های گذشته درباره جنگ، سیاست خارجی، رسانه و ساختارهای قدرت نیز نوشته است. MIT نیز از او به‌عنوان استاد برجسته و استاد بازنشسته زبان‌شناسی یاد کرده و فعالیت علمی او را از سال ۱۹۵۵ در این مؤسسه ثبت کرده است.

از سوی دیگر، ادوارد سعید از مهم‌ترین چهره‌های مطالعات ادبی، فرهنگی و پساسکولنیال در قرن بیستم بود. او از سال ۱۹۶۳ تا ۲۰۰۳ عضو هیئت علمی دانشگاه کلمبیا بود و کتاب Orientalism او در سال ۱۹۷۸ تأثیر گسترده‌ای بر مطالعات مربوط به بازنمایی شرق در سنت فکری غرب گذاشت. کتابخانه دانشگاه کلمبیا نیز از سعید به‌عنوان نویسنده بیش از ۲۰ کتاب و یکی از چهره‌های اثرگذار در مطالعات ادبی و فرهنگی یاد می‌کند.

همین پیشینه متفاوت باعث می‌شود مواجهه با موضوع قدرت در این اثر تنها از زاویه سیاست رسمی صورت نگیرد؛ بلکه زبان، فرهنگ، رسانه و نحوه بازنمایی جوامع نیز در مرکز توجه قرار گیرد.

مفهوم «دولت سرکش» در کتاب چه معنایی دارد؟

«دولت سرکش» اصطلاحی است که در ادبیات سیاست خارجی برای توصیف برخی دولت‌هایی به کار رفته که از نگاه قدرت‌های مسلط، نظم یا قواعد مورد انتظار نظام بین‌المللی را به چالش می‌کشند.

اما چامسکی در بررسی این اصطلاح، توجه خواننده را به مسئله معیار و گزینش جلب می‌کند. او استدلال می‌کند که اگر دولت سرکش را دولتی بدانیم که قوانین و هنجارهای بین‌المللی را نادیده می‌گیرد، باید این معیار را به‌صورت یکسان درباره دولت‌های مختلف اعمال کرد. چامسکی در گفت‌وگویی درباره این مفهوم، تعریف خود را بر رفتار دولت‌ها در برابر قوانین و نهادهای بین‌المللی استوار می‌کند و در عین حال میان معنای توصیفی این اصطلاح و کاربرد تبلیغاتی آن تفاوت می‌گذارد.

از این منظر، یکی از مسائل مهم کتاب، دوگانگی احتمالی در کاربرد مفاهیم سیاسی است؛ یعنی شرایطی که یک اصطلاح درباره یک کشور با معنایی خاص و درباره کشوری دیگر با معیار متفاوت به کار می‌رود.

خواننده در مواجهه با این بحث می‌تواند پرسش مهم‌تری را دنبال کند: آیا برای ارزیابی رفتار دولت‌ها باید از معیارهای ثابت و قابل سنجش استفاده کرد؟ و اگر چنین است، این معیارها تا چه اندازه در عمل به‌صورت یکسان اجرا می‌شوند؟

ادوارد سعید و مسئله بازنمایی جهان عرب

بخش دیگری از اهمیت کتاب به دیدگاه ادوارد سعید درباره رابطه قدرت، فرهنگ و بازنمایی بازمی‌گردد.

سعید در آثار خود بارها به این موضوع پرداخت که تصویر یک جامعه یا منطقه در متون، رسانه‌ها و گفتمان‌های سیاسی چگونه شکل می‌گیرد. دانشگاه کلمبیا در معرفی میراث فکری او، Orientalism را اثری می‌داند که نحوه شکل‌گیری تصویر غرب از «شرق» را مورد بررسی قرار داده است.

در ارتباط با موضوع کتاب حاضر، این رویکرد اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند؛ زیرا مسئله تنها تصمیم‌های سیاسی دولت‌ها نیست، بلکه نحوه توصیف کشورها و ملت‌ها نیز بخشی از مناسبات قدرت است.

به بیان دیگر، هنگامی که یک کشور یا منطقه در رسانه‌ها و گفتمان سیاسی با مجموعه‌ای از ویژگی‌های ثابت معرفی می‌شود، این بازنمایی می‌تواند بر نحوه درک مخاطب از آن جامعه تأثیر بگذارد. همین مسئله، پیوند میان اندیشه سعید و موضوعاتی مانند رسانه، سیاست خارجی و روابط میان غرب و جهان عرب را روشن‌تر می‌کند.

جنگ عراق و زمینه تاریخی کتاب

برای درک بهتر کتاب، توجه به زمینه تاریخی انتشار آن ضروری است. نسخه انگلیسی Acts of Aggression: Policing “Rogue” States در سال ۱۹۹۹ منتشر شد؛ دوره‌ای که مناقشه میان ایالات متحده و عراق و بحث درباره تحریم‌ها، مداخلات نظامی و نقش سازمان ملل متحد در سیاست بین‌الملل از موضوعات مهم عرصه عمومی بود. ناشر کتاب نیز تأکید می‌کند که اثر به زمینه و پیامدهای مناقشه آمریکا و عراق و تعارضات سیاست خارجی آمریکا با برخی قطعنامه‌های سازمان ملل و اصول حقوق بین‌الملل می‌پردازد.

از این رو، مطالعه کتاب بدون توجه به فضای سیاسی دهه ۱۹۹۰ ممکن است بخشی از زمینه بحث را از بین ببرد. در عین حال، بسیاری از پرسش‌هایی که کتاب درباره قدرت، رسانه، مداخله و معیارهای دوگانه مطرح می‌کند، از نظر موضوعی برای مطالعه تاریخ اندیشه سیاسی و تحلیل گفتمان‌های روابط بین‌الملل نیز قابل استفاده‌اند.

چرا «روز بازپسین دولت‌های سرکش» برای علاقه‌مندان علوم انسانی اهمیت دارد؟

این کتاب را می‌توان برای گروه‌های مختلفی از خوانندگان در نظر گرفت؛ از دانشجویان علوم سیاسی و روابط بین‌الملل گرفته تا علاقه‌مندان فلسفه سیاسی، مطالعات فرهنگی، جامعه‌شناسی، رسانه و ادبیات انتقادی.

یکی از نقاط قابل توجه اثر این است که خواننده را با یک مفهوم سیاسی آشنا می‌کند، اما در همان حال او را تشویق می‌کند درباره منبع تعریف، معیارهای داوری و نقش قدرت در تولید مفاهیم سیاسی پرسش کند.

از این منظر، کتاب برای خواننده‌ای که صرفاً به دنبال دانستن «دولت سرکش چیست؟» است، یک پاسخ ساده و کوتاه ارائه نمی‌دهد؛ بلکه مسئله را پیچیده‌تر می‌کند و مخاطب را به بررسی نحوه استفاده از مفاهیم سیاسی در جهان واقعی دعوت می‌کند.

همچنین کنار هم قرار گرفتن نام چامسکی و سعید، امکان مطالعه موضوع از دو منظر متفاوت را فراهم می‌کند: چامسکی با پیشینه زبان‌شناسی و نقد سیاست خارجی، و سعید با پیشینه مطالعات ادبی، فرهنگی و تحلیل بازنمایی شرق در گفتمان غربی.

این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟

«روز بازپسین دولت‌های سرکش» می‌تواند انتخابی مناسب برای خوانندگانی باشد که به موضوعات زیر علاقه دارند:

– علوم سیاسی و روابط بین‌الملل

– فلسفه سیاسی و اندیشه انتقادی

– سیاست خارجی و مناسبات قدرت

– رسانه و تحلیل گفتمان

– مطالعات فرهنگی و پسااستعماری

– تاریخ معاصر خاورمیانه

– حقوق و هنجارهای بین‌المللی

– آثار نوام چامسکی و ادوارد سعید

برای دانشجویان و پژوهشگران علوم انسانی نیز این اثر می‌تواند نقطه شروعی برای مطالعه گسترده‌تر درباره مفاهیمی مانند قدرت، هژمونی، بازنمایی، سیاست خارجی، امپریالیسم و نقش رسانه در شکل‌دهی به افکار عمومی باشد.

پرسش‌های متداول درباره کتاب «روز بازپسین دولت‌های سرکش»

در این بخش به مهم‌ترین پرسش‌های مخاطبان درباره کتاب «روز بازپسین دولت‌های سرکش» پاسخ می‌دهیم. معرفی نویسندگان، موضوع اصلی کتاب، دیدگاه‌های مطرح‌شده و زمینه تاریخی شکل‌گیری اثر از جمله مواردی است که در ادامه بررسی می‌شود.

1. کتاب «روز بازپسین دولت‌های سرکش» نوشته چه کسانی است؟ این کتاب به نام نوام چامسکی و ادوارد سعید شناخته می‌شود و ترجمه فارسی آن توسط مسعود خیرخواه منتشر شده است. اثر انگلیسی مرتبط با این بحث، Acts of Aggression: Policing “Rogue” States، در سال ۱۹۹۹ توسط Seven Stories Press منتشر شده است.

2. موضوع اصلی کتاب چیست؟ موضوع اصلی کتاب، بررسی مفهوم «دولت‌های سرکش»، سیاست خارجی، قدرت و نحوه برخورد دولت‌ها با قوانین و هنجارهای بین‌المللی است. اثر همچنین به زمینه سیاسی مناقشه آمریکا و عراق و نقش گفتمان سیاسی در تعریف و معرفی دولت‌های تهدیدکننده می‌پردازد.

3. آیا کتاب فقط درباره سیاست خارجی آمریکا است؟ سیاست خارجی آمریکا بخش مهمی از بحث کتاب را تشکیل می‌دهد، اما مسئله گسترده‌تر از بررسی یک سیاست مشخص است. مفهوم دولت سرکش، معیارهای ارزیابی رفتار دولت‌ها، حقوق بین‌الملل و نقش گفتمان و بازنمایی سیاسی از جمله موضوعات محوری اثر هستند.

4. نوام چامسکی بیشتر به چه دلیل شناخته می‌شود؟ چامسکی از چهره‌های مهم زبان‌شناسی مدرن است و نظریه‌های او در زمینه زبان و شناخت تأثیر گسترده‌ای بر علوم شناختی و زبان‌شناسی داشته‌اند. در کنار فعالیت دانشگاهی، او آثار متعددی درباره سیاست، جنگ، رسانه و قدرت نیز منتشر کرده است.

5. ادوارد سعید چرا در مطالعات علوم انسانی اهمیت دارد؟ ادوارد سعید یکی از چهره‌های اثرگذار مطالعات ادبی و فرهنگی و از متفکران مهم مطالعات پسااستعماری بود. کتاب Orientalism او به بررسی چگونگی شکل‌گیری تصویر «شرق» در دانش و فرهنگ غربی پرداخت و تأثیر قابل توجهی بر مطالعات فرهنگی و خاورمیانه گذاشت.

سخن پایانی

«روز بازپسین دولت‌های سرکش» کتابی درباره یک اصطلاح سیاسی ساده نیست؛ بلکه دعوتی است به تأمل درباره این پرسش که قدرت چگونه مفاهیم سیاسی را تعریف می‌کند و این مفاهیم چگونه بر نگاه ما به جهان اثر می‌گذارند.

همکاری فکری نوام چامسکی و ادوارد سعید، اثر را در محدوده یک بحث صرفاً سیاسی باقی نمی‌گذارد و آن را به حوزه‌هایی همچون فرهنگ، رسانه، زبان، بازنمایی و مناسبات قدرت پیوند می‌دهد. از این منظر، کتاب می‌تواند برای خواننده علاقه‌مند به علوم انسانی فرصتی برای مواجهه با پرسش‌هایی درباره سیاست جهانی و شیوه شکل‌گیری روایت‌های مسلط فراهم کند.

کتاب «روز بازپسین دولت‌های سرکش» نوشته نوام چامسکی و ادوارد سعید، با ترجمه مسعود خیرخواه، از جمله آثاری است که می‌توان آن را در کنار دیگر کتاب‌های حوزه علوم انسانی و اندیشه انتقادی مطالعه کرد؛ به‌ویژه برای خوانندگانی که علاقه‌مندند درک خود را از رابطه میان قدرت، سیاست، رسانه و بازنمایی در جهان معاصر گسترش دهند.